Koleksiyon

Osmanlı Kıyafetleri; özellikle lağvedilmeden önceki yeniçeri ve saray mensuplarının kıyafetleri, birçok kişi tarafından araştırılmış ve akademik çalışmalarda da bulunulmuştur. Sadece akademik çalışma yapanlar değil; aynı zamanda tarihi film, tiyatro vb. gibi etkinliklerde bulunan kişi ve kurumlar da bu kıyafetler üzerinde araştırma ve çalışma yapmak durumunda kalmışlardır. Osmanlı kıyafetleri; çok çeşitliliğe ve renkliliğe sahiptir. Bu nedenle, her zaman araştırılacak ve ilgi alanı oluşturacak bir konu olarak karşımızda durmaktadır.

Arif Mehmed Paşa, yeniçeri ve saray mensupları ile üst düzey yöneticilerin kıyafetlerine ilgi duymuş; bu konuda araştırmalar yapmış ve kırk yıllık bir çalışma sonucunda “Türkiye’de basılan ilk resimli kitap olarak” takdim edilen 1863 tarihli Mecmua-i Tesavir-i Osmaniye Albümünün birinci cildini Türkçe ve Fransızca olarak yayınlamıştır. On iki cilt olarak hazırlanan eserin sadece birinci cildi yayımlanabilmiş, diğer ciltleri ise kaybolmuştur.

1850 yılında İstanbul’a gelen İtalyan ressam Jean Brindesi Giovanni tarafından hazırlanan ve 1856 yılında Paris’te Lemercier Plano 6 yayınevince yayınlanan Elbicei Atika Musee des Ancıens Costumes Turcs De Constantinople isimli albüm ve Mecmua-i Tesavir-i Osmaniye albümü, Osmanlı kıyafetleri konusunda en önemli kaynaklardandır.

Yukarıda bahsedilen iki eserden derlenen ve Sultan II. Abdülhamid döneminde hazırlanan “Kıyafet-i Milliye-i Osmaniye” albümü; çalışmamızın ismini oluşturmuş, bu kataloğa “Osmanlı Millî Kıyafetleri” adı verilmiştir.

Osmanlı Millî Kıyafetlerini hazırlarken; özellikle Mecmua-i Tesavir-i Osmaniye’de yapılan açıklamalardan, saray mensupları, yeniçeriler ve bunların üstü olan yönetici durumundaki personelin sadece görevleri ve kıyafet tanımları ile ilgili bölümleri sadeleştirilmiştir. Metin içerisinde geçen, özel bir anlam ifade eden kelimeleri içeren sözlük ise kitabın sonuna eklenerek okuyucunun istifadesine sunulmuştur.

Dünyanın sayılı askerî müzelerinden biri durumunda olan Askerî Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı; çok çeşitli askerî kültür varlıklarından oluşan koleksiyonları yanı sıra, sanat eseri ve belge niteliği taşıyan birçok eser ve koleksiyona da sahip bulunmaktadır.

Askerî Müze’nin zengin koleksiyonları içinde yer alan “Nadide Eserler” olarak tanımlanan “Yazma Eserler Koleksiyonu”; ilk kez Aya İrini’de faaliyetlerini sürdürdüğü dönemde Müze Müdürlüğü yapan Ahmet Muhtar Paşa’nın büyük gayretleri ve çabaları ile oluşmuştur.

Bugün Askerî Müze Kütüphanesi’nde 105 cilt el yazma eser bulunmaktadır. Ancak bu eserlerin bazıları birkaç ciltte toplanmış olup, tek bir envanter numarasında cilt sayısı belirtilmek suretiyle tasnife tabi tutulmuştur. Yapılan tasnif sonucunda eserler ayrı ayrı değerlendirildiğinden Askerî Müze Kütüphanesi’nde yer alan yazma eser sayısı bu katalogda da görüldüğü gibi 138 adedi bulmaktadır.

Askerî Müze Kütüphanesi’ndeki el yazma eserlerin yazılış tarihleri incelendiğinde eserlerin 10’uncu yüzyıldan başlayıp 20’nci yüzyıl başlarına kadar uzanan bir zaman dilimine yayıldığı görülmektedir.

Yazma Eserler Koleksiyonu’nu oluşturan yazma eserlerin konuları farklılıklar göstermektedir. İslam dini, sosyal bilimler, dil bilimleri, kuramsal bilimler, uygulamalı bilimler, siyaset bilimi ve askerî konulardan meydana gelmiş çeşitli konularda eserler olduğu görülmektedir.

Kataloğu oluşturan bu koleksiyon; yazıldıkları dil bakımından incelendiğinde büyük bir çoğunluğunun Türkçe ve Arapça olduğu görülmektedir. Eserler arasında Farsça, Fransızca ve Almanca dillerinde yazılmış eserler de yer almaktadır.

Askerî Müze Yazma Eserler koleksiyonunda yer alan eserlerin büyük bir çoğunluğunda müellif, müstensih isimleri ile istinsah tarihi, temellük kaydı gibi çeşitli kayıt ve mühürler de yer almaktadır.

Bunlar içinde en dikkate değer olanları, Fatih Sultan Mehmed, Sultan II. Bayezid, Sultan III. Selim ve Sultan I. Abdülhamid’e ait mühürlerdir.

Koleksiyonda yer alan eserlerin tamamına yakını orijinal deri veya deri-kumaş karışımı ciltler içindedir. Ciltlerin büyük bir bölümünde bazı hasarlar görülmekte olmasına rağmen yine de iyi durumdadırlar.

Yazma Eserler Koleksiyonu’nda yer alan eserlerin boyutları çok çeşitlilik göstermektedir. Eserlerin hemen hemen tamamı rika, nesih ve talik yazı çeşitleri ile yazılmıştır.

Türk Kültür ve Sanatı içinde ayrıcalıklı bir yer tutan hat sanatının estetik güzelliklerini yansıtan ve Askerî Müze Kütüphanesi koleksiyonunda yer alan 26 adet hat levha örneğini araştırmacıların hizmetine sunmak amacıyla bir hat eserler kataloğu hazırlanmıştır.